Tôn kính cha mình
Học đến năm thứ 3 thì nổ ra cách mệnh Văn hóa. Ba người chị gái của bác Giáp cũng không được học hành đến nơi đến chốn. Tôi ngồi đôi hồi một chi tiết.
Chủ nhà là một người đàn ông thuôn khó đoán tuổi vồn vã mời tôi vào. Khiến nó gần như chỏng trơ hoang tàn.
Còn bên kia con hói là mạch đất của dòng tộc Ngô. Quờ quạng kinh tế tiềm lực gia đình dồn trút cho hai anh em là Giáp và Nho. Ông về học tiếp ở ĐH Bách khoa. Công việc của ông Hàm kể cũng độc đáo.
# Trao bổn phận phục dựng và nhòm ngôi nhà này. Bác thường ngồi đọc sách dưới gốc khế. Ngôi nhà được phục dựng xong. Không biết ông đã qua một trường lớp nào của ngành du lịch lẫn bảo tàng chưa mà khá nhuần nhuyễn? Chẳng phải như một đoạn băng đã quay sẵn bất kỳ đối tượng khách nào cũng phát lại na ná mà tùy từng dạng khách.
Tôi đứng bên con hói (ngòi) như cái mương nhỏ thông với sông Kiến Giang. Trước khi rút chạy. Không rõ việc trấn yểm ấy có linh hay không nhưng đầu thế kỷ XX vùng đất này đã xuất hiện hai nhân vật. Trước khi đi ngủ cần nhất là xoa bộ hạ cho nóng. Làm thêm chi hết! ắt lược đồ mô hình đều theo kiểu của người em Võ Thuần Nho vẽ theo trí nhớ.
Chợt nhớ đã qua bao nhiêu thứ chờn chợn lẫn ngường ngượng khi qua một đôi di tích văn hóa danh nhân. Mãi đến những năm cuối chín mươi. Ông cụ bị chúng bắt rồi bí hiểm đưa vào nhà lao Thừa Phủ trong Huế.
Thế là cái cổng vô nhà được sửa như hiện nay. Có một tấm biển đề hướng rẽ vào nhà Đại tướng ở huyện Lệ Thủy. Ảnh: Xuân Ba. Gốc mít cổ thụ không còn. Hoàn toàn rập theo nếp cũ thì quả là ngôi nhà xưa của Đại tướng chả thấm thía chi với lối xây cất cùng vật liệu của những ngôi nhà được coi là theo lối cũ bây giờ? Tóm lại là bần bạch.
Sao cho tấm lòng đến với tấm lòng. Nơi khác chính là cái chòi cất dưới gốc mít. Nếp ấy. Con mương đó cho ăn thông với dòng sông Kiến Giang. Lối vào cũng gấp khúc theo con mắt phong thủy.
Theo gợi ý của Đại tướng nên trồng lại cây mít. Tôi lần đến một ngôi nhà xây khá khang trang cách quán không xa.
Dụng cụ sử dụng thẳng trực bình thường là tấm lòng. Cho học hành tử tế. Hàng chè tàu trồng năm 1978. Chúng đã làm cái việc bắn tin hoặc đặt điều kiện chi đó với vị Tổng tư lệnh lực lượng vũ trang Việt Minh đang ở chiến khu Việt Bắc về sự an nguy của người cha? Có chuyện đó? Hay chỉ là sự đồn thổi? Kẻ thù của Tướng Giáp có lẽ chẳng vô số mưu ma chước quỷ? Nếu sau này có ai làm cái việc viết tiểu sử về Đại tướng có lẽ cũng phải tính đếm đến chi tiết này? Mãi sau năm 1975 vài năm.
Một người cháu của Đại tướng. Tôi băn khoăn sao cụ bà lại sinh bác Giáp dưới gốc mít? Nhà cửa sẵn kia? Ông Hàm cười cái lệ thời ấy.
Phần mộ Liệt sĩ Võ Quang Nghiêm. Hòa bình rồi mãi sau này. Quên chưa kịp hỏi ông với thứ cần lao đặc thù này. Ra quân ông dẫn vợ về quê. Có nhiều quan điểm yêu cầu Đại tướng phục dựng lại ngôi nhà theo nếp xưa nhưng ông không đồng ý.
Ngày trước cụ ông mở cổng không có cái kiểu xộc thẳng vô nhà như thế mà chếch đi. Đường Hoàng Diệu. Bà vợ ông đang đút cháo cho một cụ bà ngó vẻ ốm yếu. Ảnh: Xuân Ba. Hàng hiên lát lại năm 2000.
Quảng Bình. Sự thật lịch sử vẫn cứ phải là nghiêm ngắn. Khơi rộng cho thuyền bè qua lại dễ dàng. Nhất là đến huyện Lệ Thủy thì ai cũng tận tình lẫn chút hồ hởi khi chỉ đường đến nhà Đại tướng. Nghe ông Dược mà chợt giật mình! Nào có lâu lắc xa ngái gì. Ý chừng cũng để làm cái việc lăng xê du lịch? Nhưng Đại tướng biết được đã cho bỏ.
Đại tướng Nguyễn Chí Thanh cho khơi rộng con ngòi. Nhưng coi lá mạng yểu. Đại tướng đưa ông ra Hà Nội từ bé. Người anh kế của Đại tướng học rất giỏi. Những việc ấy chỉ ít năm trước thôi nó khó như tìm đường lên trời? Nhà Đại tướng bị Pháp đốt rụi năm 1947. Khách thăm rất thích ông vì ai ông cũng chịu chuyện.
Hà Trung. Cũng phải qua 5 lần rà lý lịch. Hòa bình rồi. Một hồi lâu chuyện vãn bên quán nước. Việc phục dựng mới được tiến hành nhưng cũng phải nhiều lần nói khó với Đại tướng rằng con cháu về quê.
Ông Hàm có lối chuyện lẫn thuyết trình khá sinh động. Lấy vợ xa thế? Ở quê ông các cô gái sợ lấy chồng họ Ngô? Ông Dược cười. Ấm trà ông Hàm pha chưa kịp rót mà ngoài cổng đã lại lao xao một đoàn khách. Hai anh em ông phải bỏ tên lót. Rất nhiều khách thăm đã tìm về nơi này. Rồi ông được Đại tướng tin tưởng.
Chi. Ông đi tới đi lui một hồi và cho biết không phải cái cổng ở vị trí này. Đến địa phận Quảng Bình. Khâm phục lẫn ngỡ ngàng về vẻ dung dị của ngôi nhà.
Dẫu nhà cửa bần bách. Thuyết minh cho khách. Con hói ấy có từ thời nhà Mạc. Người thanh mảnh. Những dòng chữ cảm động biết ơn. Bác Giáp nhiều lần dặn ông. Mặn chuyện cả.
Truyền rằng đám phong thủy địa lý thời ấy phao lên vùng đất này của Quảng Bình rất vượng địa
Rành mạch. Cây roi chiết từ vườn nhà ngoài Hà Nội. Nhánh rồi những trực hệ thế nào đấy không rõ nhưng ông có thể nói khá gần với nhà họ Ngô ở Lệ Thủy! Bố ông.
Nơi chốn cùng hương tịch nhưỡng này. Đại tướng về thăm. Chỉ phải hỏi thăm một chút. Tốt nghiệp về làm ở nhà máy cơ khí Trần Hưng Đạo vài năm.
Sao ngu thế. Cây mít trồng lại ấy vài năm đã xanh tốt nhưng chưa bói quả. Tại sao phải phục dựng? Câu chuyện ông Hàm đưa tôi về năm 1947. Người anh kế Võ Giáp đã mất năm lên 8 vì bạo bệnh.
Tục quý khách ở đây là thế mặc dù chưa biết khách là ai. Chim có tổ người có tông.
Thân sinh Đại tướng mới được đưa từ Huế về Lệ Thủy. Ông Hàm kể khi bác Giáp lớn lên đã sum suê.
Tên khai sinh là Ngô Đình Dược phải đổi tên lót đi. Thanh Hóa rồi phấn đấu trở thành Đảng viên. Trong vườn quý hơn cả là một gốc mít cổ thụ mé trước nhà. Dẫu có sao đổi thay về xây cất đường sá làm mới này khác nhưng Lệ Thủy có vẻ vẫn là nơi khuất nẻo của Quảng Bình? Nhưng nhiều.
Đến Lệ Thủy. Mùa lụt năm Tân Hợi. Thanh Hóa cũng gần nơi ông đóng quân. Cháu luôn nhớ là đang thay bác tiếp với người đến thăm nhà mình đấy nhé. Dần dà những năm tháng khốn khó rồi cũng qua.
Bác Giáp cất tiếng khóc chào đời dưới gốc mít này. Võ Giáp học với cha. Bọn Pháp đã cho phóng hỏa thiêu rụi ngôi nhà. Đến cổng. Buổi tối cụ chỉ dùng 3 bát cháo trắng ăn với cà muối mà cụ gọi là sâm của người nghèo. Cây cối trong vườn quý nhất có cây khế. Nhưng trước đây. Giường bên. Đã có kế hoạch đưa ông cụ và bà cụ thân sinh Đại tướng lên chiến khu nhưng chỉ có mỗi cụ bà với người con trai thứ là Võ Thuần Nho kịp lên.
Năm lần bảy lượt xung phong đi lính kể cả viết đơn bằng máu mới được. Ông phải về quê vì hoàn cảnh gia đình. Ưu điểm nữa không bốc không vống lên. Mặc dù sinh ở Huế nhưng quê gốc Ngô Đình Diệm cùng gia đình họ Ngô bám và phát tích từ mạch đất này! Hồi xây dựng Đại Phong lá cờ đầu về nông nghiệp Sóng Duyên Hải gió Đại Phong.
Có nhiều ý kiến yêu cầu Đại tướng phục dựng lại ngôi nhà theo nếp xưa nhưng ông không đồng ý. Mặc dù ta đã lường tính. Ngô Đình Tốn lảo đảo khốn khổ vì bị quy địa chủ may rồi được sửa sai.
Nữ giới vượt cạn phải tạm lánh một nơi khác. Nhưng cứ như ông Hàm cho hay. Dẫu có trên chua dưới gõ (chua là thứ gỗ thuộc nhóm 3 nhóm 4. Việc phục dựng ngôi nhà Đại tướng mới được tiến hành nhưng cũng phải nhiều lần nói khó với ông rằng con cháu về quê. Thù lao cho ông được tính thế nào đây? Rời nhà Đại tướng một đoạn.
Theo hướng tay chỉ của bà chủ quán. Lại nhớ dai. Đất có tuần nhân có vận. Người con của cụ là Đại tướng giữ mãi về già! Lại nói về cái đận bất thần ập vô An Xá. Những năm tháng thơ dại.
Phương tiện. Ông bị đánh đập mọi và mất sau đó. Cứ như thể bác nào cháu ấy. Vượng khí. Hóa ra ông Hàm phân vua rằng. Trong Nam ầm lên cái tin Nguyễn Chí Thanh học nhà Mạc cắt long mạch trù ếm Ngô Tổng thống (!?) Đại tướng nghe được cười.
Câu chuyện với ông chủ nhà Ngô Quốc Dược cứ dài mãi ra. Mãi đến những năm cuối chín mươi. Ông Võ Đại Hàm thạo chỉ dẫn. Ông Hàm kể trước đây thương ông là con liệt sĩ. Bên này con hói là nơi chôn rau cắt rốn của Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Người giới thiệu thuyết minh (có không ít người là trực hệ là trong dòng họ) vống lên những điều không có hoặc ít xuýt ra nhiều!? Nhưng ở đây.
Nhớ lúc mới đến ngó qua cuốn sổ ghi cảm tưởng (được biết hết trang đã phải thay mấy bận). Hồi đường Hồ Chí Minh xuyên Bắc Nam mới thông. Phải trấn yểm không thì sẽ sinh loạn (!?) Việc trấn yểm ấy do Mạc Mậu Hợp khởi xướng bằng cách đào một con hói như một dòng mương nhỏ cắt Phong Lộc ra làm hai.
Lúc quay trở ra. Hương trên bàn thờ tổ tiên chúng tôi dâng lên mới ngún vài tấc. Dân trong này. Nhà Đại tướng.
Chất giọng ông Dược vẻ phấn khởi khi ông cho biết việc lập tộc phả nối lại các chi đã một thời đứt đoạn kể cả việc bàn thảo để xây từ đường của họ ông hiện nay khá là thoải mái. Nhòm ngôi nhà của Đại tướng là ông Võ Đại Hàm.
Ban nãy ngó cung cách ông Hàm đấu lẫn giới thiệu cho một đoàn khách khá sang từ Hà Nội vào và mấy ông nông dân ở một xã ở huyện Bố Trạch.
Bao quát một lượt khu nhà phục dựng. Vào quân nhân ông ở sư 338 đóng quân ở Bỉm Sơn.
Lại thấy mấy ông Tây ba lô ngấp ngé ngoài ngõ. Pháp bí mật bất thần đánh úp làng An Xá khi đó là vùng tự do. Một ông thày khuyên nên uống mực nho cho dạ tối bớt đi thì mới nuôi được (!?) Nhưng gìn giữ cách gì cũng không vượng được.
Gõ có thể là gỗ gụ? Cung cách xây cất của những nhà gọi là dư dật có máu mặt trước đây ở vùng này?). Ngoài nơi thờ phụng ông bà phải có chỗ mà ngủ lại này khác? Cứ như ông Hàm cho hay thì quơ nhà cửa sân sướng cổng rã đều theo kiểu phục dựng chứ không làm mới.
Ngoài nơi thờ cúng ông bà phải có chỗ mà ngủ lại. Ghi chép của Xuân Ba. Cũng không rõ bởi chả có sách nào chép và người cháu Võ Đại Hàm này cũng chưa thấy nhắc đến? Có truyền khẩu rằng khi bọn Pháp bắt ông cụ đưa vô nhà giam Thừa Phủ.
Vợ ông đang bón cháo cho mẹ chồng kia là người Hà Lâm.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét