"Cái yếu của giáo dục chính là cái yếu lạ lẫm của nền kinh tế".

Đương nhiên có ý kiến là tạm quên đi việc cạnh tranh với đại học nước ngoài, làm tốt trong nước cái đã, nhưng nên nhớ là cuối cùng thì nhân lực đào tạo sẽ phải dự vào nền kinh tế cạnh tranh toàn cầu, và khi đó thì đại học chẳng thể né tránh trách nhiệm khi đào tạo nhân công không giúp cho doanh nghiệp, rộng hơn là quốc gia – nâng được tính cạnh tranh

Trân trọng cảm ơn ông. Giáo dục Việt nam trong 25 năm qua - tính từ thời kỳ mở cửa - đã có nhiều thay đổi, có thể kể ra rất nhiều thành quả can dự đến việc bảo đảm cơ hội cho người học và cung cấp nhân lực cho xã hội - tuy nhiên có 2 điểm từng lớp không yên tâm: thứ nhất là giáo dục đại học Việt nam vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu nhân lực của nền kinh tế - đặc biệt là nền kinh tế trong bối cảnh cạnh tranh ở quy mô toàn cầu – và thứ 2 là nếu so sánh với nhiều nước trên thế giới và trong khu vực, giáo dục đại học Việt nam còn ở đẳng cấp thấp.

Liệu đây có phải là căn nguyên dẫn tới năng lực cạnh tranh trong chất lượng giáo dục đại học của chúng ta tụt hậu?   TS Lê Trường Tùng:   Tôi không tin là có thể chỉ ra rạch ròi dân tộc nào sáng ý hoặc ngu dốt hơn dân tộc nào.

Duyên cớ thì tôi thấy cũng khá rõ: việc duy trì một hệ thống giáo dục vận hành theo cơ chế quản lý tập trung nhằm cung cấp nhân công cho nền một kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường – lại trong bối cảnh hạn chế về ngân sách giáo dục – thì khó có thể làm tốt được. Xung quanh chủ đề này, Báo điện tử Giáo dục Việt Nam có cuộc phỏng vấn TS Lê Trường Tùng – Hiệu trưởng Trường Đại học FPT.

Trong bẩm, Việt Nam được đánh giá rất cao về tỷ lệ con nít học tiểu học (xếp thứ 15 – chỉ thua kém 14 nước khác), trong khi tỷ lệ thanh niên nhập học cao đẳng, đại học thì xếp thứ hạng 89.

Trong Quy hoạch hệ thống cao đẳng, đại học Việt nam đến 2020 vừa được Chính phủ điều chỉnh năm 2013, tỷ lệ này tăng không đáng kể, tức trong 7 năm nữa Việt Nam hài lòng kém cạnh các nước khác trong chỉ tiêu quan yếu này.

Cũng em học sinh Việt Nam đó, dạy theo kiểu cũ thì có nhiều khả năng biết chữ lại tái mù chữ, còn học theo cách khác theo kiểu của GS Hồ Ngọc Đại thì ổn. Vì sao có chuyện này?   TS Lê Trường Tùng:   Cũng không hẳn là càng lên cao xếp hạng càng thấp.

Ông Tùng cho biết, dù có cho rằng chúng ta tạm quên đi vấn đề “cạnh tranh” với nước ngoài, nhưng nên nhớ rút cuộc thì nhân công đào tạo sẽ phải tham dự vào nền kinh tế cạnh tranh toàn cầu, và khi đó thì đại học chẳng thể lánh né bổn phận khi đào tạo nhân công không giúp cho doanh nghiệp, rộng hơn là quốc gia – nâng được tính cạnh tranh.

PV: Vừa qua, thông tin từ ông Trịnh Ngọc Thạch – Phó Chủ nhiệm UB Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội cho hay, chúng ta đầu tư tới 20% ngân sách cho giáo dục, nhưng thực sự chỉ có 5%. Đây là điều đáng buồn. Nguyên do thứ 2 là trong chiến lược phát triển giáo dục đại học còn xem nhẹ phần hội nhập quốc tế, nếu có thì chỉ mang tính “nhập khẩu giáo dục” mà thôi.

Như mọi ngành kinh tế - dịch vụ khác, vai trò nhà nước là quan yếu, nhưng nếu tập kết hồ hết vào quốc doanh thì sẽ thiếu đi tính năng động, tính đổi mới sáng tạo, và khi đó khó có thể nói đến việc cạnh tranh với nước ngoài.

PV: Vừa qua trong ít về cạnh tranh do Diễn đàn Kinh tế Thế giới công bố cho thấy, trong 12 trụ cột để xác định ưu thế cạnh tranh nhà nước thì có 1 cột trụ là giáo dục đại học, trong đó can hệ tới chất lượng giáo dục đại học thì Việt Nam xếp ở 70/148 nước.

Điều đó đã quá rõ về chất lượng giáo dục đại học Việt Nam là thấp, ông có thể lí giải về nguyên do dẫn đến tình hình này?   TS Lê Trường Tùng:  xác thực hơn là Việt nam được xếp thứ 95/148 nước về giáo dục đại học, với điểm số là 3,69 (điểm cao nhất là 7) trong thưa Cạnh tranh Toàn cầu 2013-2014 được diễn dàn Kinh tế Thế giới công bố đầu tháng 9/2013.

PV: Đánh giá năng lực cạnh tranh, trong đó có chất lượng giáo dục đại học Việt Nam đang ở tốp cuối, có thể nói theo bản mỏng này hệ thống giáo dục chúng ta càng lên cao thì xếp hạng càng thấp. Giáo dục đại học cũng vậy thôi.

PV: Điều ông còn băn khoăn khi xúc tiếp với bản bẩm do Diễn đàn Kinh tế Thế giới ban bố, trong đó có tiêu chí về giáo dục đại học ở Việt Nam được đánh giá ở mức độ thấp là gì?   TS Lê Trường Tùng:  Trong Báo cáo này hình ảnh về giáo dục Đại học Việt nam không được đánh giá cao, điều này làm chúng tôi sẽ phải cầm cố nhiều hơn trong việc thuyết phục sinh viên từ nước ngoài đến Việt Nam du học và mở trụ sở đại học FPT ở nước ngoài.

TS Lê Trường Tùng - Hiệu trưởng Trường Đại học FPT. Ông có thể nói rõ hơn về quan điểm này?   TS Lê Trường Tùng:  Giáo dục đại học tạo ra sức cần lao – và sức lao động là hàng hóa, do vậy nó là ngành kinh tế- dịch vụ (như Việt nam đã dìm khi tham gia WTO năm 2006). Thưa Cạnh tranh Toàn cầu 2013-2014 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới cũng nói rõ chất lượng giáo dục đại học là “khả năng hệ thống giáo dục đại học cung cấp nhân công cho nền kinh tế trong môi trường cạnh tranh” - và như vậy cái yếu của giáo dục đại học chính là cái yếu của cả nền kinh tế Việt nam.

Vừa qua, Diễn đàn Kinh tế Thế giới đã công bố bản Báo cáo về năng lực cạnh tranh của 148 nước, trong đó có trụ cột về chất lượng giáo dục và giáo dục đại học, đáng buồn Việt Nam được đánh giá thấp trong nhiều tiêu chí.

Như vậy, với 5% này rõ ràng cung ứng cho cả hệ thống là cực khó. PV: Thế giới vẫn đánh giá sinh viên Việt Nam sáng ý trong khả năng lý thuyết, còn thực hiện thì hoàn toàn thua xa các nước, ngay cả các nước trong khu vực.

Với một nhà nước tài nguyên hạn chế như Việt Nam, cần xem phát triển giáo dục là nhân tố sống còn để phát triển sơn hà, và ít của Diễn dàn Kinh tế thế giới tháng 9/2013 gióng một hồi chuông cảnh báo chúng ta về vấn đề này.

Về giáo dục đại học, trong 10 nước khối Asean thì đẳng cấp Việt nam chỉ hơn được Lào, Campuchia và Myanma, và kém xa các nước khác như Singapore, Thailand, Malaysia, Indonesia, Philippine, Bruney. Tuy nhiên, nghe đâu tầng lớp hóa bây giờ lại đi theo một hướng khác (tăng học phí từng bước của trường công để chi cho giảng viên, chi bộc trực và tính khấu hao cơ sở vật chất), điều đó dẫn tới tụ hội ở trường công nhiều thì không phát huy được tính năng động, tính tích cực trong hệ thống và hệ quả là chúng ta đã thấy giáo dục đại học vẫn ì ạch.

PV: Ngân sách của quốc gia có hạn đòi hỏi chúng ta phải từng lớp hóa giáo dục, với định hướng tầng lớp hóa bằng cách tăng đầu tư từ các thành phần kinh tế trong và ngoài nước.

Sinh viên Việt Nam học tập trong môi trường nước ngoài chẳng thua kém ai, cho nên rất nhiều điều phụ thuộc vào hệ thống giáo dục như thế nào.

Trong bản bẩm này, về chất lượng giáo dục tiểu học - một trong các thành tố của cột trụ 4 – Việt nam được xếp thứ 97, trong khi giáo dục đại học được xếp thứ 95 – tốt hơn một tẹo. Theo ông có giải pháp nào khác không?   TS Lê Trường Tùng:   Với nước nghèo như Việt nam, chi cả 20% ngân sách cũng không đủ để duy trì một nền giáo dục có chất lượng phải không tăng cường xã hội hóa, và xã hội hóa là xã hội hóa thật sự, hài lòng một nền giáo dục đa thành phần – chứ không phải xã hội hóa mang tính “trang điểm cho có” như giờ.

Nếu càng lên cao càng kém cạnh thì chắc là can hệ đến tỷ lệ nhập học.